Theo ghi nhận của các bệnh viện tại Hà Nội, số lượng bệnh nhân mắc quai bị tăng so với các năm trước, đặc biệt là ở người trưởng thành, do đó cần lưu ý những biến chứng của bệnh, nếu không có cách phòng tránh và xử lý kịp thời, có thể dẫn tới những biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe.

Bệnh nhân N.V.M (18 tuổi, quận Cầu Giấy, Hà Nội) vào viện trong tình trạng sốt, sưng đau góc hàm 2 bên, tinh hoàn bên trái sưng đau. Các bác sĩ ở khoa Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện E tiến hành khám lâm sàng và các xét nghiệm cần thiết, xác định bệnh nhân M. bị quai bị có biến chứng viêm tinh hoàn bên trái. Qua siêu âm, các bác sĩ phát hiện dịch trong màng tinh hoàn, tinh hoàn bên trái có kích thước to hơn bình thường. Được biết, 5 ngày trước đó, bệnh nhân có tiếp xúc với một người bạn mắc quai bị. Một ngày sau, bệnh nhân có biểu hiện sốt nhẹ, sưng đau góc hàm bên phải, sau đó bệnh lan xuống tinh hoàn bên trái. Nhưng bệnh nhân tự điều trị tại nhà không khỏi.

Nằm điều trị bên cạnh giường bệnh nhân M. là bệnh nhân T.M.H (23 tuổi, quận Nam Từ Liêm) cũng nhập viện do mắc quai bị từ 5 ngày trước đây. Bệnh nhân H. nhập viện trong tình trạng sưng đau góc hàm bên phải, sau đó lan sang bên trái. Bác sĩ tiến hành siêu âm, tuyến nước bọt mang tai 2 bên có kích thước to hơn bình thường. Kết quả xét nghiệm men tụy trong máu (amylase) tăng cao gấp 2,5 lần so với bình thường. Khai thác tiền sử bệnh án cho thấy, bệnh nhân không rõ nguồn lây từ đâu, vì người thân trong gia đình không có ai mắc bệnh. Bệnh nhân chưa tiêm vắc-xin phòng bệnh quai bị.


Tại Bệnh viện Bạch Mai cũng vừa tiếp nhận bệnh nhân B.Q.T (sinh năm 1994, ĐH Giao thông vận tải, Hà Nội) đã điều trị đến ngày thứ 6, trước đó, bệnh nhân có tiếp xúc với bạn mắc bệnh quai bị . B.Q.T bị sưng đau tuyến mang tai hai bên, sưng tinh hoàn, sốt cao, sau 4 ngày điều trị bệnh nhân vẫn bị sưng tuyến mang tai hai bên, mặt to ra… Ông Trần Đắc Phu, Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) cho biết, bệnh quai bị là bệnh lây lan, lây truyền qua đường hô hấp, bệnh có vắc xin phòng bệnh nhưng chưa nằm trong chương trình tiêm chủng mở rộng. “Bệnh chỉ giải quyết được khi tiêm vắc xin, tuy nhiên số người tiêm chủng dịch vụ chủ yếu tập trung ở các thành phố lớn hoặc những gia đình có điều kiện về kinh tế”, ông Phu nói.


TS.BS Đỗ Duy Cường, Trưởng khoa Truyền nhiễm (Bệnh viện Bạch Mai) cho hay, có rải rác một số bệnh nhân quai bị vào viện từ thời điểm trước và trong Tết. Riêng trong tháng 1.2016, có khoảng 30 bệnh nhân quai bị vào viện khám.


Theo bác sĩ Cường, năm nay số bệnh nhân vào viện nhiều hơn hẳn. Tuy là bệnh thường gặp ở trẻ nhưng năm nay lại thấy nhiều người lớn mắc bệnh. Những năm gần đây, số lượng người lớn mắc các bệnh thường gặp ở trẻ em như bệnh sởi, bệnh quai bị, thủy đậu lại tăng.


Theo Ths.BS Vũ Mạnh Cường, Phó khoa Bệnh truyền nhiễm (Bệnh viện E Hà Nội) với bệnh quai bị đáng chú ý biến chứng ở bệnh nhân là nam giới hoặc bé trai mắc quai bị là viêm tinh hoàn, dễ dẫn đến nguy cơ vô sinh sau này. Triệu chứng ban đầu của quai bị là sưng tuyến nước bọt, sưng tuyến mang tai kèm sốt cao, có thể kèm theo viêm tụy cấp và sưng tinh hoàn. Nếu bệnh nhân chưa đến tuổi dậy thì thì không lo lắng về việc sưng tinh hoàn, nhưng nếu bệnh nhân đang ở tuổi dậy thì, tuyến ngoại tiết phát triển mạnh thì tinh hoàn sẽ bị viêm.


Bác sĩ Cường cho biết, ở tuổi dậy thì, những biến chứng ở bệnh quai bị gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe sinh sản. Ở nam giới, quai bị dẫn đến sưng tinh hoàn thường sẽ chiếm tới 70% là chỉ viêm một bên khiến tinh hoàn có kích thước to gấp 2 – 3 lần. Nếu sưng tinh hoàn hai bên khả năng vô sinh rất cao, nên những ca bệnh này cần theo dõi lâu dài, thậm chí cần phải làm các xét nghiệm tinh dịch và kiểm tra xem tinh hoàn có bị teo đi, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản hay không. Hiện nay chưa có thống kê tỷ lệ vô sinh ở nam giới khi viêm tinh hoàn, nhưng tỷ lệ viêm tinh hoàn ở nam giới dậy thì chiếm khoảng 30%.


Ở nữ giới, quai bị có thể dẫn tới viêm buồng trứng, đau hố chậu hoặc bị rong kinh. Đặc biệt, bệnh quai bị ở phụ nữ có thai trong 3 tháng đầu của thai kỳ có thể gây sẩy thai hoặc sinh con dị dạng, trong 3 tháng cuối của thai kỳ có thể sinh non hoặc thai chết lưu. Một trong những biến chứng khá nguy hiểm của quai bị là làm cho bệnh nhân bị viêm màng não. Tuy nhiên, mức độ biến chứng này rất thấp, chỉ khoảng 3% trong số các ca mắc. Nếu quai bị sau 5-7 ngày mà tái sốt trở lại sẽ rất nguy hiểm, vì lúc đó có những biến chứng quai bị khác như: viêm cơ tim, viêm tuyến giáp, viêm tuyến lệ, viêm thần kinh thị giác (gây giảm thị lực tạm thời), viêm thanh khí phế quản, viêm phổi, rối loạn chức năng gan, xuất huyết do giảm tiểu cầu…


Theo thống kê của Bệnh viện Đống Đa (Hà Nội), từ đầu năm đến nay, nhóm bệnh truyền nhiễm do virus mùa đông xuân đến Bệnh viện khám tăng mạnh. Cụ thể, bệnh thủy đậu đã ghi nhận 12 ca, sốt xuất huyết 48 ca, quai bị 19 ca, trong đó có 4 ca mắc quai bị biến chứng viêm tinh hoàn, chủ yếu là các bệnh nhân trẻ từ 20 đến 30 tuổi. Tại các Bệnh viện khác như: Bệnh viện Nhi trung ương, Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn, BV Bệnh Nhiệt đới trung ương… cũng đã ghi nhận nhiều bệnh nhân trẻ em và người lớn đến khám vì mắc quai bị. Để phòng tránh lây quai bị, Phó khoa Bệnh truyền nhiễm khuyến cáo người dân phải áp dụng biện đeo khẩu trang, hạn chế tiếp xúc với người bệnh. Phương pháp phòng bệnh duy nhất hiện nay là tiêm vắc-xin. Nếu bệnh nhân chỉ sưng đau sốt nhẹ thì có thể chăm sóc tại nhà, ăn nhẹ, uống nhiều sinh tố, vitamin và vệ sinh răng miệng thường xuyên. Sau 3-5 ngày, bệnh nhân sẽ hạ sốt. Nếu có triệu chứng đau bụng, đau hố chậu, sưng tinh hoàn thì cần đến khám ngay ở cơ sở y tế để có biện pháp xử trí kịp thời.


IMG_0751


IMG_0756


Bài và ảnh: Minh Đức