ĐIỀU TRỊ BẢO TỒN
HOẠI TỬ CHỎM XƯƠNG ĐÙI VÔ TRÙNG Ở TRẺ EM
Tác giả: BS Nguyễn Văn Xừ Hai & Cộng sự
Bác Sĩ Bệnh viện Nhi Đồng 1 – TP.HCM
Điện thoại: 090 3959 974
– Được mô tả lần đầu tiên năm 1910 do Perthes, Legg và Calve, ban đầu chưa rõ bản chất của bệnh.
– Cuối thế kỷ 19, được mô tả là bệnh gây ra chỏm xương đùi bị xẹp do tỳ đè.
– Ở trẻ > 2 tuổi, cao nhất là 4-8 tuổi, nam giới thường gặp hơn nữ.
– Đa số là 1 bên, bị 2 bên ít hơn khoảng 10%.
– Tiền sử gia đình không rõ, hay gặp ở trẻ sống ở gia đình có mức sống thấp.
– Giả thuyết được nghĩ đến nhiều nhất là vấn đề thiếu máu nuôi dưỡng.
– Khi chụp được các mạch máu nuôi dưỡng thấy tắc các mạch máu nuôi dưỡng phía trên.
– Chỏm xương đùi bị hoại tử vô khuẩn, khả năng chịu lực tỳ giảm, nên chỏm xương đùi bị biến dạng.

[IMG]file:///C:/Users/DELL/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image003.png[/IMG]


– Bệnh có 4 giai đoạn:
+ Giai đoạn 1: đĩa sụn phát triển không đều, hành xương cản quang ít.
+ Giai đoạn 2: chỏm xương có vùng đậm độ tăng giảm khác nhau.


+ Giai đoạn 3: cốt hóa trở lại, hình dáng chỏm và cổ xương đùi biến dạng.
+ Giai đoạn 4: chỏm bị biến dạng: chỏm rất to, đĩa sụn ngừng phát triển, biến dạng chỏm không đều,…


[IMG]file:///C:/Users/DELL/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image007.png[/IMG]


– Lâm sàng:
+ Đi chóng mỏi, khập khiễng không đau, sau đó xuất hiện đau,đau tăng khi đi lại và giảm khi nghỉ ngơi.
+ Hạn chế dạng háng và xoay trong, chân đau có thể ngắn 1-2 cm
– Cận lâm sàng:
+ Xquang: khe khớp háng rộng ra, mật độ vôi hóa ở chỏm không đều, chỏm bị biến dạng
– Điều trị:
+ Mục tiêu là bảo toàn cấu trúc tự nhiên của khớp
+ Tổn thương dưới 15% diện tích chỏm: bảo tồn
+ Giảm đau, hạn chế đi lại, giảm tải cho khớp háng bằng cách chống nạng, duy trì sức mạnh của cơ.
+ Fosamax có thể được chỉ định để làm giảm quá trình hủy xương và tạo cơ hội cho quá trình lành xương.
* Từ 15- 30%, dáng đi khập khiễng: tạo hình khớp háng
* Trên 30%: thay khớp háng.
* Tiên lượng: nếu phát hiện và điều trị sớm khi chỏm chưa biến dạng thì kết quả khá tốt.
– Trường hợp 1:
Bé trai 4 tuổi, đến khám vì đau háng (P), không đi khập khiễng.
Điều trị: hạn chế đi lại, giảm đau và kháng viêm, uống Fosamax 1/4v/tuần , trong 6 tháng – 1 năm.
Sau 6 tháng thấy chỏm không xẹp thêm, đậm độ vôi hóa đồng đều.


[IMG]file:///C:/Users/DELL/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image010.png[/IMG]


– Trường hợp 2:
Bé trai 8 tuổi, đến khám vì đi khập khiễng, đau háng (T).
Điều trị: hạn chế đi lại, kháng viêm, giảm đau, uống Fosamax 1/2v/tuần trong 1 năm.
Sau 1 năm thấy chỏm xương đùi không xẹp, chỏm phình to ra, cốt hóa rõ,cổ xương đùi ngắn lại, giảm đi khập khiễng.


[IMG]file:///C:/Users/DELL/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image013.jpg[/IMG][IMG]file:///C:/Users/DELL/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image014.jpg[/IMG]


[IMG]file:///C:/Users/DELL/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image019.jpg[/IMG][IMG]file:///C:/Users/DELL/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image020.jpg[/IMG][IMG]file:///C:/Users/DELL/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image021.jpg[/IMG][IMG]file:///C:/Users/DELL/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image022.jpg[/IMG]


Trường hợp 3:
Bé trai 10 tuổi, đến khám vì đi khập khiễng.
Điều trị: đi chống nạng,bổ sung Canxi, uống Fosamax 1v/tuần trong 6 tháng – 1 năm.
Sau 1,5 năm ta thấy chỏm xương đùi không xẹp, cổ xương đùi ngắn lại, đi giảm khập khiễng rất nhiều.
[IMG]file:///C:/Users/DELL/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image026.png[/IMG]


Trường hợp 4:
Bé trai 9 tuổi, đến khám vì đi khập khiễng, đau hai háng
Điều trị: giảm đau, kháng viêm, bổ sung Canxi, uống Fosamax 1v/tuần trong 6 tháng- năm.
Sau 2 năm, thấy chỏm cốt hóa dần và phình to trở lại, cổ xương đùi không ngắn thêm, hết đi khập khiễng.
[IMG]file:///C:/Users/DELL/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image030.png[/IMG]


KẾT LUẬN
– Hoại tử chỏm xương đùi vô trùng là bệnh thường gặp ở trẻ em.
– Điều trị bảo tồn đóng vai trò quan trọng trong các giai đoạn sớm, kể cả các giai đoạn muộn.
– Fosamax có vai trò nhất định trong điều trị bảo tồn. Tuy nhiên vấn đề này cần nghiên cứu thêm.